Lịch Sử Triết Học Tây Phương - Lê Tôn Nghiêm (Bộ 2 Quyển)

Thời kỳ khai nguyên của một lịch sử là khoảng thời gian đã rơi vào dĩ vãng. Lịch sử nào càng dài thì thời kỳ khai nguyên của nó càng dễ bị chìm sâu trong hố thẳm của thời gian và ký ức của con người.

Đối với lịch sử triết lý Hi Lạp và Tây phương, thời kỳ khai nguyên là thời kỳ xuất hiện những nhà tư tưởng đầu tiên thường được gọi là những triết gia «trước-Socrate».

Lịch sử triết học Tây phương đã tồn tại trên dưới 25 thế kỷ trong đó lịch sử thành văn đã chiếm phần quan trọng và được thiết định một cách chính xác. Nhưng phần thành văn càng có vẻ rõ rệt và chính xác bao nhiêu thì phần bất thành văn càng dễ bị coi là hoang đường, phi lý và đáng bị quên lãng bấy nhiêu.

Đó là số kiếp của thời kỳ khai nguyên triết lý Hi Lạp !

Mỗi khi đọc lại sử liệu nhất là những bộ lịch sử triết học lớn cũng như nhỏ, chúng ta không khỏi bỡ ngỡ khi thấy địa vị hạn hẹp đã thường được dành cho thời kỳ này về nhiều phương diện. Ngoài hình thức vài trang hoặc nhiều lắm vài chục trang, nội dung của nó hầu như khó lòng thỏa mãn tính hiếu kỳ của ta, vì mỗi tác giả chỉ được trình bày dưới hình thức một vài nét rời rạc kèm theo một số câu trích dẫn không ăn khớp gì với nhau. Hơn nữa, ý tưởng của mỗi câu lại tiềm chứa toàn những gì xem ra kỳ bí, đôi khi hoang đường...

Theo nhãn quan hạn hẹp ấy, chân dung các triết gia khai nguyên chỉ được sơ họa trong mấy dòng sau đây:

* trước hết thấy xuất hiện lên hai nhân vật vừa có tính cách huyền thoại vừa có tính cách thi gia. Đó là những ông Homère và Hésiode; tiếp đến danh sách của bảy nhà hiền triết.

Sau đó, khởi sự loé sáng lên thời kỳ khoa học và suy lý với ba nhà vũ trụ học Milésiens ở quần đảo Ionie, thứ nhất là Thalès, thứ hai là Anaximandre, thứ ba là Anaximène. Nhưng tinh thần khoa học và suy lý ở đây còn tiềm tàng trong bầu không khí duy hồn (animisme) hay vật hoạt luận (hylozoisme) v.v...

* với phong trào di cư sang Nam ý thành Đại Hi lạp (La Grande-Grèce), Pythagore và trường phái của ông truyền bá toán học và huyền học, âm nhạc và đạo đức trong bầu không khí tôn giáo orphisme.

* một mình sống trong cô đơn và bi quan, Héraclite lưu lại cố hương Ephese, chủ trương lý thuyết biến dịch của vạn vật như giòng sông chảy xiết.

* đối lập lại khởi nghĩa phong trào tư tưởng tự xưng là chính xác của trường phái Elée gồm ba nhân vật: Xénophane, Parménide, và Zenon. Phong trào này dẫn đến khuynh hưởng  đề cao tru thế tuyệt đối của Luận lý và nỗ lực lãnh hội hữu the và nhất trí đề bài trừ vô thề và phức thể.

* con người cô đơn thứ hai của thời kỳ khai nguyên là Empedocle d'Agrigente với chủ trương vũ trụ bị chi phối bởi hai sức mạnh đối nghịch một bên là Tình thương, một bên là Hận thù.

* với ước vọng đem lại cơ cấu cho tư tưởng trước-Socrate, Anaxagore de Clazomènes người thứ nhất đã mang vào đó « Tinh thần" (Nous) làm yếu tố quy định trật tự cho những gì còn hỗn mang.

* sau cùng, một khuynh hướng mới xuất hiện như muốn đối kháng khuynh hướng đi trước. Đó là khuynh hướng hoài nghi, trong dõi và hư vô của trường phái Ngụy luận do Pro- tagoras và Gorgias chu strong với những câu nói đã trở thành bất hủ như «Con nguời là thước đo vạn vật» hay «Không có gì cả».

Trước những hình ảnh được trình bày như thế, đâu là là sự thật về những gì khai nguyên xa xăm? Đó là thắc mắc mà bất cứ một đầu óc hiếu kỳ nào cũng đều phải đặt ra. Trong một khảo luận gần đây nhan đề Bài ca Parménide, Jean Beaufret đã băn khoăn than phiền rằng: «Sự thật về Parménide cũng như sự thật về Héraclite vẫn còn bị che giấu trong những miền xa xăm ít được lai vãng tới và sự thật ấy cũng không hiển hiện lên cao hơn huyền bí của đền thờ kiều dorique. Do đó, nói theo Nietzsche, cả tư tưởng của các triết gia «trước-Socrate» cũng còn bị chôn vùi sâu hơn những đền thờ doriques».

QUYỂN I: THỜI KỲ KHAI NGUYÊN TRIẾT LÝ HY-LẠP

Chương 1: Vũ trụ luận theo nguyên chất sơ bản

Chương 2: Trường phái Pythagorisme

Chương 3: Heraclite với Parmenide và trường phái Elee

Chương 4: Vũ trụ luận căn cứ trên những hành chất sơ bản

Chương 5: Trường phái ngụy luận gia

QUYỂN II: TRIẾT HỌC THỜI THƯỢNG VÀ TRUNG CỔ

PHẦN I: TRIẾT HỌC THỜI THƯỢNG CỔ

Chương I: TRIẾT HỌC HY-LẠP - PLATON VỚI TRUYỀN THỐNG PLATON

-Tiểu sử, sáng tác

-Tri thức luận

-Học thuyết những lý tưởng hay biện chứng pháp

-Thiên nhiên hay vật lý học

-Luân lý và Chính trị học

ARISTOTE

-Tiểu sử, sáng tác

- Tri thức và khoa học

- Thiên nhiên hay Vật lý học

- Sinh vật học

-Tâm lý học

- Siêu hình học hay Đệ nhất triết học

- Luân lý và Chính trị học

Chương II: TRIẾT HỌC THƯỢNG CỔ SAU ARISTOTE

TRƯỜNG PHÁI KHOÁI CẢM EPICURE

-Tiểu sử, sáng tác

-Tri thức luận

-Thiên nhiên học

- Luân lý họ

TRƯỜNG PHÁI KHẮC KỶ

-Tiểu sử, sáng tác

-Luận lý học

-Thiên nhiên học

-Luân lý học

TRƯỜNG PHÁI HOÀI NGHI

-Hàn lâm viện trung cổ và tân thời

-Hoài nghi thuyết của Pyrrhon d'Elis

TRƯỜNG PHÁI PLATONISME MỚI

-Giai đoạn chuẩn bị cho trường phái Platonisme mới.

-Các triết gia Platoniciens mới

PLOTIN

-Tiểu sử, sáng tác

-Học thuyết Plotin

- Những triết gia trường phái Platonisme mới về cuối

PHẦN II: TRIẾT HỌC THỜI TRUNG CỔ

CHƯƠNG I: TRIẾT HỌC CÁC GIÁO PHỤ THỜI KỲ PHÔI THAI AUGUSTIN

-Tiểu sử, sáng tác

-Học thuyết Augustin

BOECE

-Tiểu sử, sáng tác

-Tinh thần triết lý của Boece

DENYS L'AREOPAGITE

-Sáng tác

-Học thuyết Denys

CHƯƠNG II: TRIẾT HỌC KINH VIỆN - KINH VIỆN PHÔI THAI

SCOT ERIGENE

-Tiểu sử, Sáng tác

-Lý thuyết

ANSELME DE CANTORBERY

-Tiểu sử, sáng tác

-Lý thuyết

DUY DANH VỚI DUY THỰC

DUY THỰC: ROSCELIN

DUY THỰC: ST. ANSELME VÀ GUILLAUME DE CHAMPEAUX

DUY KHÁI NIỆM: PIERRE ABELARD

-Lý thuyết

TRƯỜNG PHÁI CHARTRES

TRƯỜNG PHÁI HUYỀN HỌC

KINH VIỆN HỌC CỰC THỊNH

ẢNH HƯỞNG SƠ KHỞI CỦA TRIẾT HỌC ARISTOTE

ẢNH HƯỞNG QUYẾT LIỆT CỦA TRIẾT HỌC ARISTOTE ALBERT LE GRAND

-Tiểu sử, sáng tác

-Lý thuyết

THOMAS D'AQUIN

-Tiểu sử, sáng tác

-Lý thuyết

-Công cuộc tạo hóa

-Con người và những hành động của con người 

-Luận lý học

-Tổng kết

KINH VIỆN SUY TÀN

ROGER BACON

-Lý thuyết

DUNS SCOTUS

-Tiểu sử, sáng tác

-Lý thuyết

GUILLAUME D'OCCAM

-Tiểu sử, sáng tác

-Lý thuyết

-Tri thức

-Luân lý

-Siêu hình thần học

=========

Sách cũng có bán tại DAVIBOOKS - SÁCH ĐẤT VIỆT, chi nhánh:

- A30/9 QL50, Bình Hưng, Bình Chánh, TP.HCM (Đối diện Điện Máy Xanh; cách bến xe Q8 150m hướng về phía đường Nguyễn Văn Linh)

- SĐT: 028 6265 2039

DAVIBOOKS đem đến cho Quý độc giả những cuốn sách mới nhất, nhanh nhất, và chất lượng nhất