Những Bài Học Chiến Tranh

"Năm 2006, 40 năm sau khi tôi đến Việt Nam lần đầu tiên với tư cách là một người lính, vợ tôi và tôi có cơ hội cùng nhau đi dạo trong những khu rừng núi phía Tây Bắc gần một khu làng ở Sa Pa. Khu làng nhỏ chúng tôi ghé 11 năm trước giờ đã trở thành một thành phố nhỏ. Sa Pa là khu du lịch nổi tiếng nằm khá gần biên giới Trung Quốc, đây chính là hai yếu tố giúp nơi này ngày càng phát triển. Con đường đầy bùn đất từ thành phố Lào Cai lên Sa Pa ngày trước nay đã được nâng cấp; các nhà nghỉ dành cho khách du lịch ba lô được thay thế bằng những khách sạn và nhà hàng sang trọng. Người leo núi cũng thường đến chinh phục đỉnh Fan Si Pan; rất nhiều khách du lịch đến thăm bản làng của người dân tộc thiểu số và chiến trường Điện Biên Phủ. Chứng kiến những thay đổi này, tôi băn khoăn liệu cuối cùng chiến tranh đã thực sự qua đi hay chưa. Khi nào thì chiến tranh kết thúc? Liệu nó đã thực sự kết thúc khi việc chết chóc không còn? Hay nó đã kết thúc khi người phi công Mỹ cuối cùng bị bắn rơi vào năm 1972. Nhưng một số người Mỹ vẫn ở lại cho đến khi Sứ quán Mỹ phải sơ tán vào năm 1975. Người Việt Nam vẫn bị chết cho đến khi cuộc chiến kết thúc vào tháng 4 năm 1975. Sau khi chính quyền Cộng hòa sụp đổ, nhiều người Việt Nam vẫn chết vì bệnh tật và đói nghèo.

Liệu chiến tranh đã qua đi khi các gia đình cuối cùng cũng biết được những gì đã xảy ra với con em mình trên chiến trường? Mặc dù đã có nhiều nỗ lực từ cả hai phía Việt Nam và Hoa Kỳ nhằm tìm kiếm hài cốt những người lính mất tích, nhưng đến nay vẫn còn hơn 1.800 hài cốt lính Mỹ và hàng chục vạn lính Việt Nam chưa tìm được. Mỗi năm, số hài cốt tìm được vẫn tăng lên. Cùng với sự hợp tác ngày càng tốt đẹp giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, nhiệm vụ này có thể sẽ được hoàn thành trong một ngày nào đó. Những nhà hoạch định chính sách của quân đội Mỹ, những người vẫn muốn có một căn cứ hải quân ở khu vực ven biển Việt Nam, có nhiều lý do để đặt chiến tranh lại đằng sau.

Liệu chiến tranh đã kết thúc khi những đứa trẻ lớn lên không có cha mẹ? Tôi đã từng gặp những thanh niên Việt Nam và Mỹ lớn lên với một khoảng trống mênh mang bởi họ chưa từng được biết cha mẹ mình. Nỗi đau và sự xáo trộn trong họ là hết sức rõ nét dù hàng thập kỷ đã trôi qua .

Chiến tranh chưa kết thúc khi những người nông dân và con em họ vẫn thiệt mạng do bom mìn, đạn pháo còn sót lại Chiến tranh chưa kết thúc khi trẻ em và bố mẹ các em vẫn chết do ảnh hưởng chất độc màu da cam bị rải trong những cánh rừng. Dù chính phủ Nhật Bản đã đấu tranh kiên quyết trong việc buộc Mỹ phải thừa nhận tội ác với dân thường trong Thế chiến II nhưng Mỹ vẫn chưa hoàn toàn nhận trách nhiệm của mình trong việc khắc phục những tàn phá gây ra bởi chất độc màu da cam ở Đông Nam Á.

Vậy khi nào thì chiến tranh sẽ thực sự kết thúc? Liệu nó có kết thúc khi người lính cuối cùng trở lại thăm chiến trường xưa nơi họ từng chiến đấu, thăm lại một bệnh viện họ từng làm việc, hay thăm lại những đài tưởng niệm mà tên của bạn bè họ được khắc trên đó?
Vậy chúng ta phải làm gì để kết thúc chiến tranh? Có lẽ nó sẽ kết thúc khi tất cả những tổn hại do nó gây ra đã được phục hồi, khi tất cả những vết thương của cả hai bên đã được hàn gắn và khi những người lính bắt đầu nghĩ về việc làm thế nào để ngăn ngừa những cuộc chiến tranh trong tương lai hơn là những gì họ đã làm trong quá khứ..."
 

Trân trọng giới thiệu!